«به رنگ کویر» نمایشگاه آثار برگزیده تور کویر مصر، شامل ۴۶ عکس از ۲۱ هنرمند است که در برنامه‌های قبلی پاتوق هنری با حضور استادان عکاسی و حاضران کار‌شناسی و انتخاب شده‌اند. این نمایشگاه تا ۲۸ آذر ماه هر روز از ۹ صبح تا ۱۹ دایر خواهد بود.


 پس از گشایش این نمایشگاه، با حضور «دکتر مرتضی حیدری»، «احمد نصیرپور»، «بیژن بنی احمد»، «علی آذرنیا کماری»، «رسول اولیا‌زاده» و... نقش تخیل در آثار هنری بویژه عکاسی و تاثیری که هنرمندان مختلف در طول تاریخ و در غالب سبک‌های مختلف هنری ناخود آگاه یا آگاهانه از آن داشته‌اند بررسی شد.

علی آذرنیا کماری، خیال و رویکرد فیلسوفان و هنر مندان و بازتاب آن در هنر اسلامی را بحثی مهم و با سابقه در تاریخ هنر و فلسفه دانست.


آذرنیا با استناد به کتاب «جستارهایی در چیستی هنر اسلامی» نوشته هادی ربیعی گفت: فیلسوفان مشاء بیش از سایر فیلسوفان مسلمان به مباحث هنری پرداخته‌اند. این فیلسوفان هیچ‌گاه در آثارشان اصطلاح «هنر اسلامی» را به کار نبرده و به طور مستقل به آن نپرداخته‌اند، اما این به آن معنا نیست که نمی‌توان از سخنان آنان چیزی در این مورد استنباط کرد.

آذرنیا در بخشی دیگر به تمایز مفهوم قوه خیال و متخیله پرداخت و تصریح کرد: تحول و بسط تخیل و تفاوت آن دو از نظر حکمای مشاء جریانی رو به گسترش داشته است که با فارابی و نهایتا ابن سینا به اوج خود می‌رسد.

وی تفسیر ابن سینا از اداراک را به چهار بخش: احساس، تخیل، توهم و تعقل تقسیم و در جمع بندی آن اظهار داشت: حس مشترک تمام ادراکات حواس ظاهری را درک می‌کند و قوه خیال (مصوره) آن‌ها راحفظ می‌کند. سپس قوه متصرفه (مفکره یا متخیله) آن صورت‌ها را تفصیل یا ترکیب می‌کند. صورت‌های جدیدی می‌آفریند و آن صورت‌ها نیز در قوه خیال (مصوره) حفظ می‌شود.

وی افزود: بنابراین قوه خیال نه تنها نگاه دارنده صورت‌های حسی است و حس مشترک آن‌ها را ادراک می‌کند بلکه نگه دارنده صورت‌هایی است که قوه مصوره آن‌ها را با ترکیب و تحلیل ساخته است.

«مرتضی حیدری» درباره نقش خیال در عکاسی و آنچه وجه تفاوت بین عکاسی خلاق و عکاسی معمولی یا صرفا ثبت لحظه است، سخن گفت.

حیدری «خیال» را قوه‌ای برای ظاهر کردن صورت اشیا و پدید آمدن مجدد آن تعریف کرد و گفت: آنچه سرمایه و لازمه یک اثر هنری است «متخیله» است نه «خیال». یعنی‌‌ همان بخش فعال و کنشمندی که صورتی غیر متعارف می‌سازد. نیرویی که مفاهیمی مثل کوه طلایی، غربت جنگل و... را برای مخاطب تداعی می‌کند.‏

حیدری به مفهوم و جایگاه «وهم» اشاره کرد و اظهار داشت: «وهم مفاهیم جزئی را درک می‌کند. هم انسان از آن بهره‌مند است و هم حیوانات، اما شیوه کاربرد و استفاده از آن متفاوت است.‏

وی در بخش دیگری از سخنانش به بازتاب خیال در اندیشه فیلسوفانی چون سهروردی اشاره و به نقل از «ابن عربی» گفت: «اگر فقیه، حکیم یا فیلسوفی «خیال» را درک نکرده باشد، به هیچ معرفتی دست پیدا نکرده است.‏

حیدری «خیال» را به دو دسته منفصل و متصل تقسیم و در تعریف خیال متصل گفت: خیال متصل آن قوه‌ای است که هر چه ذهن ما در خود آرشیو کرده، زنده می‌کند. به عبارت دیگر می‌توان آن را کنش خلاق ذهن با وهم نیز دانست.‏

وی ضمن تاکید بر اینکه باید مراقب آنچه این ترکیب ارائه می‌دهد باشیم، به ترکیب این دو در آثار هنرمندان سورئالیسم و رمانتیسم اشاره کرد و نمونه‌هایی را در آثار روسو، سالوادور دالی و هنرمندان ایرانی مثل فرشچیان و قورچیان ذکر کرد.‏

حیدری سخنان خود را با اشاره به ریشه‌های بحث و تعاریف پیرامون خیال و با اشاره به اندیشه‌های افلاطون یادآور شد: آنچه افلاطون در تعریف هنرمندان بازگو می‌کند و از آن‌ها با عنوان «مقلدان» نام می‌برد تنها نیمی از مفهوم مورد نظر است. در تعریف کامل‌تر افلاطون هنرمندان را مقلدانی می‌داند که نگاهی به حقیقت و نظری به مثل داشته باشند.

وی با تعریف دیگر فیلسوفان از این مقوله ادامه داد و گفت: مولوی نگاه حسی را رد و آن را دشمن عقل می‌داند. سهروردی نیز بر این باور است که اگر خیال از عقل پیروی و اشراق آن را بپذرید فرشته می‌آفریند اما بر عکس آن چیزی جز دوزخ و صور شیطانی نیست.‏

او همچنین با ارائه نمونه آثاری از عکاسان مختلف، گزینش رنگ‌ها، انتخاب سوژه و کنار هم قرار گرفتن آن‌ها و به نوعی گفتگویی که تصویر با مخاطب خود برقرا می‌کند، بویژه اثری که رد پای خاص خالقش را انتقال می‌دهد و از ارائه مستقیم مشاهدات فاصله دارد را نمونه موفق بازنگری هنرمند در برداشت حسی از پیرامون خود دانست.‏

حیدری در پایان توجه به هفت اصل و مرحله برای تولید یک عکس ماندگار و تاثیر گذار را تماشا، تامل، تحلیل، تخیل، تعقل، تنویر و تولید عنوان کرد.‏

بیست و پنجمین پاتوق هنری خانه عکاسان چهارشنبه ۲۹ شهریور ساعت ۱۷ همزمان با گشایش نمایشگاه عکس «تور فیروز آباد» در گالری شماره ۲ خانه عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار خواهد شد.‏