نخستین اندیشه یک عکاسی معمولا” عبارتست از جستجوی موضوعی جالب که پس از یافتن به ترکیب و کادر بندی آن میپردازد .


اما ، آماتور فتو مونتاژ که از این رسم و قاعده پا فراتر میگذارد و سنت شکنی میکند خود موضوع خویش را به وجود میآورد و بدان شکل می بخشد . لازم است که عناصر کمپوزیسیون را جمع آوری کند ، زیرا اوست که باید این کمپوزیسیون را خلق کند . بدین منظور او باید از قدرت تخیل بهره گیرد ، موضوعی را که به فکرش رسیده است بپروراند و بارور کند و آنرا بر پا سازد . همین هاست که جاذبة خاصی به این روش و اسلوب می بخشد . یکی دیگر از نکات جالب فتومونتاژ تنوع بی پایان امکانات آن است .
پیش از آغاز مطلب بیفایده نخواهد بود اگر تعرریفی در مورد (( فتو مونتاژ )) به عمل آید : تحت این اصطلاح ، عناوین مختلفی را که همگی صحیح اند اما با هم اختلاف دارند میتوان جمع کرد . فتو مونتاژی که مورد بحث ماست عبارتست از (( جمع آوری عناصر مختلف و مجزا در یک تصویر به وسیلة یک روش عکاسی)) .

بر حسب این تعریف ، چند نوع فتومونتاژ امکان دارد که یکایک به توضیح آنها خواهیم پرداخت . واضح است که در این مختصر ، چنین موضوع وسیعی را نمیتوان بطور مفصل بیان کرد . از اینرو به توضیحاتی دربارة اساس آنها ، با مثال‌هایی چند اکتفا خواهد شد . قوة تخیل خوانندگان بقیه کار را برعهده خواهد گرفت و سهولت پیشرفت آنها را در اینراه فراهم خواهد ساخت .

 

 

پیش ار همه به معمول ترین طریقه‌های فتو مونتاژ می‌پردازیم :
فتو مونتاژ به وسیلة دکوپاژ ( بریدن و چسباندن )
ساده ترین روش فتو مونتاژ عبارتست از بریدن قسمت هایی از دو یا چند عکس و چسباندن آنها در یک کمپوزیسیون جدید .

گرچه این طریقه در اساس ساده ترین راههاست ، اما اجرای آن مستلزم مهارت و مخصوصا” ظریف کاری است .

 

 

مثال هایی که میتوان ذکر کرد بیشمار است و تخیل خوانندگان میتواند تعداد بیشتری نیز بیافریند : اگر عکس یکنفر را که سرپا ایستاده است از تصویری بریده و روی عکس دیگری که در زیر نور خورشید از منظره‌یی گرفته شده است بچسبانیم ، شخصی را نشان خواهد داد که سایة خود را از دست داده است .

 

 

 

ساده ترین کارها بریدن کلة یکنفر و چسباندن سر شخص دیگر به جای آن است . نظبر چنین تصاویری را در مجلات به وفور مشاهده کرده‌اید . در این نوع فتومونتاژ به خط برش دور عکس ها باید دقت کرد و از هر رتوش در اینمورد باید بهره گرفت . کمی رنگ سفید ـ گوآش سفید مخصوص رتوش ) برای سفیدی‌ها ، اندکی مرکب چین برای سیاهی‌ها ، مخلوطی از دودة سیاه و گواش سفید برای خاکستری‌ها و یک فرچة رتوش وسائل کار را تشکیل میدهد . بکار بردن مدادهای رتوش که از گرانیت سفت ساخته میشود نیز امکان دارد اما مشکل تر و دقیق تر است و تمرین و آموزدگی بیشتری لازم دارد . در هر حال با دقت و ظرافت زیاد باید کار کرد و همیشه کارهای مونتاژ و رتوش را روی عکس بزرگتری انجام داد و سپس آنرا کوچک کرد .

 

 

در انتخاب و برش تصاویر کمی تردستی و اندکی مهارت لازم است . مثلا” اگر بخواهیم سر حیوانی را که دارای یال های ظریف است بر روی تنة انسانی قرار دهیم نباید سر حیوان را از عکس جدا کرد زیرا با تمام دقتی که به کار برده

شود تارهای یال را نمیتوان باقیچی تعقیب کرد . برعکس تصویر انسان را که دارای خطوط ساده‌تر است باید برید و زیر سر حیوان قرار داد . این موضوع میتواند یک قاعدة عمومی شود ، بدینگونه که : در یک مجموعة دکوپاژ همیشه قسمت هایی که بریدن و جداکردن آنها ساده تر و راحت تر است بریده شود و بر روی تصویر ترکیب شدنی انتقال یابد ، نه بر عکس .

 

 

یک فتو مونتاژ جالب بسیار ساده عبارت است از ایجاد برشی در یک تصویر به کمک تیغ ریش تراشی و خارج کردن تصویری دیگر از زیر آن . مانند شخصی که در پشت درخت مخفی شده و تنها سرش نمایان است . برای این منظور ، از یکسو تصویر شخص مذکور را داریم و از سوی دیگر منظره‌یی که درختی در پلان اول آن دیده میشود . ابتدا آن شخص را دور تا دور بریده و از بقیة عکس جدا میکنیم ، سپس برشی در امتداد تنة درخت ایجاد کرده و سر شخص را از زیر آن برش به بیرون میلغزانیم و بدینگونه ، تا حدی که لازم است ، میتوانیم سر و تنه را از مخفی گاه خارج سازیم . یک نقطة چسب و چند دقیقه قرار دادن تصویر در زیر کتابی سنگین آنرا کاملا” صاف و مسطح خواهد کرد .
طرز اجرای مونتاژ هرچه باشد ، پس از اتمام کار آنرا در زیر نور کاملا” پخش شده باید قرار داد و عکس نهایی را از آن گرفت تا امکان چاپ های مجدد به دست آید . برای ایجاد نور پخش شده یا از دو لامپ فلورسنت ( یکی در هر طرف ) و یا از چهار لامپ شیری ( دو تا در هر طرف ) استفاده میشود . اینک ، مجموعة ترکیب شده حاضر است و چیزی باقی نمانده جز عکسبرداری از آن تا نگاتیف نهایی به دست آید .

 
عناصر مختلف یک تصویر معین

اگر از تصویر شخصی که سراپا ایستاده است در دو اندازة متفاوت آگراندیسمان شود ، با قرار دادن سر یکی در روی بدن دیگری میتوان دو تصویر جدید به دست آورد که در یکی سری کوچک بر روی بدنی بزرگ دیده میشود و در دیگری یک سر بزرگ بر روی اندامی کوچک .

 

 

با همین روش میتوان تصویری تهیه کرد که یکنفر سر خودش را به دست گرفته و به آن تماشا میکند . یا شخصی یک سینی در دست داشته باشد که در داخل آن خودش در اندازة بسیار کوچک دیده میشود .
از این طریقه ، در تهیة تصاویر تبلیغاتی به خوبی میتوان استفاده کرد : مثلا” ، اگر لازم باشد قسمتی از یک دستگاه مورد دقت و توجه قرار گیرد ، کافی است در روی تصویری از مجموعة دستگاه ، عکس یک ذره‌بین مونتاژ شود که در داخل آن قسمت مورد نظر در اندازة بزرگتری چاپ شده باشد . در اینصورت چنان به نظر خواهد آمد که آن قسمت از پشت ذره بین دیده میشود .

منبع:
نویسنده: شفاییه، هادی
نشریه: فرهنگ و هنر » هنر و مردم »