با لنزهای معمولی عکاسی می توان عکس های بسیار خوب نجومی گرفت. فاصله ی کانونی کوتاه لنزهای دوربین در مقایسه با تلسکوپ ، بسیاری از عیوب ردیابی را نوردهی بلند مدت می پوشاند. اما لنزهای دوربین در اصل با هدف عکاسی نجومی طراحی و ساخته نشده اند . ثبت تصویری واضح از نقاطی نورانی با روشنایی و رنگ های گوناگون در گوشه و کنار میدان دید، امتحانی سخت برای لنز محسوب می شود. جالب است بدانید که کیفیت صیقل سطح عدسی های لنز دوربین حتی در بهترین نوع آن بسیار پایین تر از عدسی های تلسکوپ است.
علت آن این است که عدسی های لنز برعکس عدسی های تلسکوپ به سبب فاصله ی کانونی کوتاه شان عیوب عدسی را مخصوصاً هنگام استفاده در نور روز زیاد نشان نمی دهند. سازنده ی تلسکوپ های معروفی را در ژاپن می شناسم که لنزهای دوربین پنتاکس را می خرد و آنها را صیقل مجدد می دهد تا به کیفیت (و البته فاصله ی کانونی) مطلوب برای استفاده در تلسکوپ هایش برسد . بر خلاف تلسکوپ ها، که برای دیدن اجرام در فاصله ی بی نهایت طراحی شده اند، لنزهای دوربین باید با ترکیب چندین عدسی بتوانند دامنه ای از فواصل بسیار نزدیک تا بی نهایت را ثبت کنند . بنابراین گستره ی میدان دید لنزها بسیار بیشتر از تلسکوپ هاست ولی از سوی دیگر، وقتی دیافراگم آن ها را تا حداکثر باز کنیم کارآیی خوبی برای منظور ما ندارند. اگر با لنزهای گوناگون دوربین کار کرده باشید متوجه خواهید شد که در اغلب آن ها هر چه دیافراگم بسته تر باشد کیفیت کنتر است و عیوب ابیراهی، بهبود بیشتری می یابد . مشکل این جاست که با این کار گرفتن عکس های نجومی سخت تر می شود چون با بستن دیافراگم ، دهانه ی لنز برای گذر نور کوچک تر می شود و از این رو نور کمتری به حسگر می رسد و ثبت می شود. برای همین است که در هنگام استفاده از لنزهای دوربین برای گرفتن عکس های نجومی همیشه باید بین بازکردن دیافراگم برای گردآوری نور بیشتر و یا بستن آن برای به دست آوردن کیفیت تصویر بهتر یکی را فدای دیگری کنیم . تلسکوپ ها طوری طراحی می شوند تا بهترین وضوح را در فاصله ی بی نهایت با نسبت کانونی نسبتاً کند به دست آورند. هر چه نسبت کانونی تلسکوپ تند تر شود، طراحی و تراش آن هم پیچیده تر و البته گران تر می شود. این اصل در لنزها هم صدق می کند با این تفاوت که لنزهای دوربین نسبت های کانونی بسیارتندتر و میدان دید بسیار گسترده تری دارند. ساختن لنزی که هم تند باشد و هم میدان دید بازی داشته باشد بسیار پیچیده است. برای همین است که چنین لنزهایی از ترکیب چندین عدسی در دسته های متعدد درست می شوند. مثلا، بعضی از لنزهای زوم از 16 عدسی در چهار دسته ساخته شده اند که هر کدام از این دسته ها باید برای به دست آوردن وضوح و بزرگ نمایی دلخواه درون بدنه لنز و نسبت به هم حرکت کنند. ساختن این لنزها بسیار پیچیده تر از ساختن حتی تلسکوپ های مدرن شکستی امروزی است. تلسکوپ های آپوکروماتیک از ترکیب حداکثر دو یا سه عدسی ساخته شده اند که هیچ حرکتی هم ندارند و برای واضح کردن تصویر باید دوربین را پشت تلسکوپ عقب وجلو برد .   نتیجه این که در فاصله های کانونی بلند، تلسکوپ ها معمولا بهتر از لنزهای دوربینی که روی بی نهایت تنظیم شده اند، عمل می کنند. اگر قبول ندارید، یک چشمی پشت لنز دوربین بگذارید تا ببینید چه تصویر بدی به دست می آید. البته تلسکوپ ها هم مشکلات خاص خود را دارند به ویژه اگر کیفیت ساخت شان خوب نباشند. اما تلسکوپ ها طوری طراحی می شوند که از حداکثر گشودگی دهانه ی خود بهره ببرند و بتوانند ستاره ها را به وضوح نشان بدهند و اصلاً با فکر این که بشود گشودگی دهانه ی آن ها را تغییر داد ساخته نمی شوند . بهترین محک – هم برای سنجش کیفیت تلسکوپ ها و هم برای لنزهای دوربین – ثبت کردن تصویری که ایجاد می کنند بر حسگرهای حساس دیجیتال امروزی است . ابیراهی های رنگی و کروی موجود در آن ها به سادگی خودشان را روی این حسگرها نشان نمی دهند و به همین علت است که هم مصرف کنندگان و هم سازندگان امروزی به کیفیت لنزها یا عدسی تلسکوپ ها حساس اند . در کل، تضادی میان استفاده از لنز دوربین و تلسکوپ نیست. فقط هر کدام موارد استفاده ی خاص خودشان را دارند: لنزها برای ثبت کردن میدان دید باز – مانند صورت فلکی یا راه شیری – به کار می روند و تلسکوپ ها برای ثبت کردن جرمی خاص در آسمان – مانند سحابی، کهکشانی خاص یا خوشه های ستاره ای . لنزهای کانن پیشنهادی کانن آن قدر لنزهای متفاوت می سازد که سر آدم گیج می رود اما این که کدام شان به درد عکاسی نجومی می خورند بحث دیگری است. قضاوت بر اساس نقدهایی که درباره ی این لنزها در مجلات عکاسی نوشته می شود کار سختی است چون همه ی این نقدها بر اساس عکاسی در شرایط معمول ونور روز نوشته شده اند. بیشتر لنزدهای پیشنهادی گفته شده در این مقاله را یا خودم امتحان کرده ام یا عکاسانی توصیه کرده اند که از این لنزها اختصاصاً برای عکاسی نجومی استفاده کرده اند. توضیحات در کنار هر یک از لنزهای زیر با این فرض بوده که این لنزها با دوربین های دیجیتالی که اندازه ی حسگرشان APS و ضریب برش آن ها 1/3 و 1/5 و 1/6 برابر است استفاده می شوند . یادآوری می کنم که هر چه اندازه ی حسگر بزرگ تر باشد بازده این لنزها در کناره های تصویر پایین می آید: Canon EF-S 10-22 mm f/3/5 - 4/5 USM با دیافراگم کاملاً خوب است اما اگر یک استاپ دیافراگم را ببندید بهتر است . Canon EF 15 mm f/2/8 روی 4/f بسیار خوب جواب می دهد. Canon EF 16-35 mm f/2/8L II USM Zoom روی 2/8 /F خیلی خوب جواب می دهد و با 4/F بسیار بهتر است . Canon EF-S18-55mm f/3/5- 5/6 IS Zomm در همه ی فواصل کانونی خوب است و با بستن یک استاپ بهتر جواب می دهد . Canon EF 17-40 f/4 L USM Zoom روی 4/F خوب است با 5/6 f بهتر است . Canon EF 24-105mm f/4 L USM IS Zomm روی f/4 خوب است با f/5/6 بهتر است. Canon EF 24mm f/1/4 II L USM روی 2/8/F خوب است . Canon EF 28mm f/1/8USM روی2/8/F خوب است. Canon EF35 mm f/2 روی 2/F خوب است و روی f/2/8 بد نیست. Canon EF 50 mm f/1/4 USM روی 2/8/F بد نیست و روی 4/F بهتر است . Canon EF 50mm f/1/8 II روی 2/8/F خوب است Canon EF85 mm f/1/8 USM روی 2/8/F خوب است و روی 4/F خیلی بهتر است. Canon EF 85mm f/2 L IIUSM روی f/2/5 خوب و روی f/2/8 خیلی بهتر است. Canon EF 100mm f/2 USM روی f/2/8 خوب و روی f/4 خیلی بهتر است. Canon EF 100mm f/2/8 USM Macro روی f/2/8 خوب و روی f/4 خیلی بهتر است. Canon EF 135mm f/2/ L USM روی f/2/8 خوب و روی f/4 خیلی بهتر است. Canon EF 200mm f/2/8 L II USM روی f/2/8 خوب و روی f/4 خیلی بهتر است. Canon EF 300mm f/4 L USM non- IS روی f/4 خوب و روی f/4/5 خیلی بهتر است. Canon EF 400mm f/5.6 L USM non- IS روی f/5/6 خوب و روی f/6 خیلی بهتر است. Canon EF 500mm f/4 L USM IS روی f/4 خوب و روی f/4/5 خیلی بهتر است. وقتی به فاصله های کانونی نزدیک به 400 میلی متر می رسیم ، مخصوصاً در رده ی لنزهای «L » ، دیگر باید به فکر ا ستفاده از تلسکوپ به جای لنز باشیم. تلسکوپ ها در این فاصله کانونی به بالا ستاره ها را بهتر ثبت می کنند و در ضمن می شود از آن ها برای رصد هم استفاده کرد. البته اگر به کارتان می آید لنزهای 400 م م به درد عکاسی از حیات وحش یا وقایع ورزشی هم می خورند . سری لنزهای EF-S کانن کانن یک سری لنز خاص به نام EF-S می سازد که مخصوص دوربین های دیجیتال با حسگرهای کوچک تر طراحی شده اند. این لنزها کوچک و ارزان ترند و برای حسگرهایی با ضریب برش 1/5 یا 1/6 برابر خوب جواب می دهند. انتهای این لنزها برآمده است و طوری طراحی شده اند که هنگام اتصال به دوربین نزدیک تر به حسگر دوربین جا می گیرند و در نتیجه، تصویر به دست آمده سطح بیشتری ازحسگر را می پوشاند. اما اگر این لنزها را روی دوربین هایی با حسگر بزرگ استفاده کنیم، چون بیش از معمول به حسگر نزدیک است باعث ایجاد تاریکی در کناره های تصویر می شود که به آن اصطلاحاً Vignetting می گویند. کانن هم استفاده از این سری لنزها را روی دوربین هایی با حسگر بزرگ مانند 5D توصیه نمی کند . لنزهای قدیمی کانن کانن یک سری لنز برای دوربین های غیردیجیتال می ساخت که وضوح خودکار (AUTO Focus) ندارند. از این دست می توان سری لنزهای FD,FL,R را نام برد. متأسفانه این لنزها را نمی توان برای عکاسی نجومی به بدنه ی دوربین های دیجیتال نصب کرد. وقتی کانن دوربین ها و لنزهای جدیدی طراحی کرد که امکان وضوح خودکار داشتند فاصله انتهای لنز با حسگر تغییر داد. این فاصله قبلا مثلا در سری لنزهای FD ، 42 میلی متر بود و اکنون در لنزهای EOS 44 م م است. یعنی اگر لنز را روی بی نهایت تنظیم کنیم، تصویر به دست آمده در لنزهای قدیمی 2 میلی متر جلوتر از حسگر شکل می گیرد و به همین علت به درد عکاسی نجومی نمی خورند. لنزهای نیکون با بدنه های کانن لنزهای نیکون را می شود بر بدنه ی دوربین های کانن EOS که لنزهای EF می خورند وصل کرد. من خودم چند لنز نیکون غیردیجیتل قدیمی دارم که روی کانن دیجیتال می گذارم و برای عکاسی نجومی هم بسیار خوب کار می کنند. علت این که می شود این لنزها را روی بدنه کانن گذاشت این است که فاصله ی انتهای لنزهای نیکون تا حسگر 46/5 میلی متر است که می شود با گذاشتن یک تبدیل ساده میان لنز و دوربین از این لنزها استفاده کرد. معمولا این تبدیل ها در بازار موجودند و بسیار هم ارزان اند. بدیهی است که این لنزها را باید دستی به وضوح رساند که در حقیقت برای عکاسی نجومی مشکلی ایجاد نمی کند چون به هر حال در عکاسی نجومی باید از وضوح دستی استفاده کرد. فقط یادتان باشد که دیافراگم این لنزها را یک استاپ ببندید تا فاصله ای که تبدیل ایجاد می کند جبران شود . لنزهای سیگما (Sigma) برای کانن شرکت سیگما هم برای دوربین های دیجیتال کانن لنز می سازد. لنزهای سیگما ارزان ترند و تعدادی شان برای عکاسی نجومی بسیار مناسب اند. به نظر می رسد تنها مشکلی که این لنزها دارند مشکل کنترل کیفیت است چون هر لنز با لنز دیگر از نظر کیفیت تفاوت دارد. حتما پیش از خرید سعی کنید آن ها را امتحان کنید. لنزهای سیگما که به نظر من به درد کار عکاسی نجومی می خورند از این قرارند . Sigma Fisheye 8mm f/3/5 EX DG Circular fisheye در f/3/5 بد نیست و در f/4 خوب است . Sigma 20mm f/1/8 EX DG روی f/2/2 خوب و روی f/2/8 سیار خوب است . Sigma 105mm f/2/8 EX DG اگر دیافراگم کاملاً باز شد خوب است و با بستن یکی دو استاپ بهتر می شود . Sigma Apo 150mm f/2/8 EX DG HSM Macro با دیافراگم کاملا باز خوب است . منبع: ماهنامه نجوم شماره 199